Taking too long? Close loading screen.

راسته بازار شیراز


اینجا شیراز، شهر شعر و ادب و هنر
خوشـــا شیراز و وصف بی مثالش خـــداوندا نـگه دار از زوالـــش
به شــــیراز آی و فیض روح قدسی بجوی از مردم صاحــب کمالش
شیراز یکی از مهمترین شهرهای ایران از نظر موقعیت جغرافیایی استراتژیکی، تاریخی و فرهنگی می باشد، نقش و اهمیت این شهر را در طول تاریخ ایران به راحتی می توان لمس کرد. بزرگی این شهر در طول تاریخ ارتباط مستقیمی با قدرت اقتصادی شهر داشته و پشتوانه این اقتصاد پویا قطعا بازارهای شهر بوده.
بازار تاریخی وکیل از مهمترین بازارهای شیراز از گذشته تا کنون بوده و یادگاری زیبا از کریم خان زند می باشد.

تاریخچه بازار وکیل شیراز
شیراز از دیرباز یکی از مهمترین شهر های ایران و فلات جنوبی بوده است در دوره های مختلفی همچون آل مظفر مقر حکومتی بود. پس از آن که کریم خان زند شیراز را به عنوان پایتخت کشور انتخاب کرد، طی ۲ دهه، آبادانی و رفاه زیادی در شهر زیبای شیراز ایجاد گشت. ثبات و امنیت با ساخت حصارها، قلعه ها، کاروانسرا ها و . . . به شهر بازگشت. درمیان تمام بناهای ساخته شده، مجموعه بی نظیر #بازار وکیل مانند گوهری می درخشید.
شروع ساخت این مجموعه بزرگ حدودا از سال ۱۱۳۷ خورشیدی آغاز شد و تا سال ۱۱۵۶ توسعه و تکمیل آن به طول انجامید.
به احتمال بسیار زیاد قبل از ساخت بازار وکیل، بازاری در این مکان از زمان صفویه وجود داشته که با احداث بنای جدید، تغییر و توسعه یافته است. این بازار پس از ساخت، قلب تپنده اقتصاد شهر بوده و در راهی که از تنگه الله اکبر (شمالی ترین نقطه شیراز) به دروازه اصفهان منتهی است در داخل حصار شهر ساخته شده و بازرگانان بسیاری به آن رفت و آمد می کردند.
در دوره های متفاوت تعمیرات و تغییرات اساسی در کالبد بازار صورت گرفته برای مثال در سال ۱۳۱۵ خورشیدی با احداث خیابان زند، ارتباط راسته شمالی با ادامه خود تا چهارسوق بزرگ بازار قطع شد و بخشی از راسته شمالی شامل ۸ طاق و کاروانسرای قوامی و قسمتی از کاروانسرای روغنی به ناچار تخریب شد.
چندی پیش نیز اسنادی تجاری که بیش از ۱۰۰ سال قدمت داشتند در بازار وکیل کشف شد در این اسناد لیست قیمت ها، خریدها و فروش ها و مواردی مربوط به بازار و تجارت وجود داشت.
بازار وکیل در ۱۷ام تیر سال ۱۳۵۱ ثبت ملی شد.

خریدهای منحصر به فرد در بازار وکیل شیراز
در بازار شیراز همانند سایر بازار های سنتی با کالاهای متفاوت و گوناگونی برخورد می کنید. اما امکان خرید کالاهای خاصی در این بازار با قیمت کمتر و کیفیت بیشتری نسبت به سایر بازار ها، وجود دارد.
در بخش معماری از وجود بازار بزازان و اصالت و کالاهای آن صحبت کردیم شما در بازار شیراز قادر خواهید بود که پارچه های خوب و مرغوبی را با قیمت های بسیار مناسب نسبت به دیگر بازار ها تهیه کنید. بازار بزازان علاوه بر مردم عادی، گردشگران بسیاری را به سمت خود جذب می کند.
مسقطی، عرقیجات و بهار نارنج شهر شیراز نیز بسیار مشهور می باشد، به راحتی آن ها را با کیفیت عالی از این بازار تاریخی تهیه کنید.
درباره ساعت خرید هم اگر در ایام عید به بازار وکیل مراجعه کنید تا دیر وقت بازار فعال می باشد اما در بقیه ایام تا ساعت ۵ بعدظهر می توانید از بازار خرید کنید.

معماری و ساختار بازار وکیل شیراز
اولین نکته ای که در ساختار این بازار اهمیت دارد مساحت بنا می باشد. بدون شک ۲۱,۸۴۰ متر مربع این امکان را به ما می دهد که بازار وکیل را یک مجموع بزرگ بدانیم. ساخت این مجموعه در میان ارگ و اندرونی کریمخانی توسط بهترین معماران وقت صورت گرفت. طرح کلی این بازار اقتباسی از بازارچه اصفهان و بازار قیصریه می باشد در نتیجه می توان نشانه های از #معماری صفویان را در این مجموعه مشاهد کرد .مصالح استفاده شده در ساختمان بازار از آجر، گچ و آهک بوده که بر روی پایه هایی از تخته سنگ های تراشیده بنا شده اند و این گونه بازار چنان مستحکم پی ریزی شده که در طول تاریخ ساخت زلزله های شهر شیراز نتواسته آسیب جدی به آن وارد کند.
در این بازار همانند سایر مراکز خرید بزرگ و سنتی، هر بخش بنابر کارهای صنعتی انجام شده نام های مخصوصی به آن ها اختصاص داده شده است. بخش های همچون : بازار بلورها، بازار شمشیرگرها، بازار سراج ها، بازر خیاط ها و . . .
در ادامه با بخش های مختلف این بازار زیبا و بزرگ آشنا خواهیم شد.

۱) ویژگی های خاص معماری
* یکی از ویژگی هایی که این بازار را از بازار های سنتی دیگر ایران متمایز می کند ارتفاع و بلندی سقف راسته ها می باشد. راسته ها در این بازار از کف زمین در حدود ۱۰ متر ارتفاع دارند که در نوع خود منحصر به فرد است. علاوه بر این بازار وکیل نسبت به سایر بازار ها کمی عریض تر می باشد.
* شیوه نور رسانی نیز در بازار شیراز با سایر بازارها کمی متفاوت است. همچنین در سقف روزنه هایی وجود دارد که از تابش مستقیم نور به داخل جلوگیری کرده و در هنگام بارش باران های شدید مانع ورود حجم زیاد آب به داخل بازار می شود.
* بالای اکثر حجره ها پنجره هایی وجود دارد که در تهویه هوا و ایجاد دمای مناسب بنا نقش مهمی دارند و باعث شکل گیری فضایی مناسب برای فروشندگان و خریداران می شود. در مقابل حجره های بازار وکیل سکو هایی وجود دارد که آن را از سایر بازار های ایران متمایز می کند در گذشته بر دیواره این سکوها تزییناتی وجود داشت که در گذر زمان از بین رفته است، این سکوها به مثابه پیشخوان هایی در مغازه های کنونی است که فاصله ای را میان فروشنده و خریدار ایجاد می کند.
* ویژگی دیگر بازار که جالب هم هست، پایین تر قرار گرفتن بازار از سطح خیابان است! تا چند دهه پیش اختلاف سطح بازار و خیابان ۱۴ پله بود که با گذشت زمان به دلیل انباشتن خاک و مصالح به کف بازار اکنون این اختلاف به ۵ تا ۶ پله کاهش پیدا کرده است.
و در انتها خاص ترین بخش بازار وکیل “چهارسوق” بزرگ و عظیم آن می باشد. این چهار سوق از زیبایی خاص برخوردار بوده و تزیینات گوشواره ای، طاق سازی و کنج سازی آن نشانی از توانمندی معماران ایرانی است.

۲) فضای داخلی بازار وکیل
معماری و ساختار بازار وکیل شکلی چلیپایی (مانند صلیب) دارد و ۵ ورودی اصلی در دورتا دور بازار قرار گرفته است و از ۴ راسته اصلی شمالی، جنوبی و غربی شرقی تشکیل شده.
شاخه اصلی بازار را ۲ راسته شمالی و جنوبی تشکیل می دهد. که راسته شمالی خود از ۲ بخش زیر تشکیل می شود:
۱) بازار نو
۲) راسته شمالی بازار وکیل
راسته شمالی بازار ( راسته اصلی بازار وکیل شیراز ) از دروازه اصفهان آغاز شده و به چهار سوق بزرگ بازار ختم می شود. راسته شمالی فرعی که از انتهای بازار نو آغاز می شود به راسته کلاه دوزان نیز معروف است که از ۴۸ طاق و ۸۲ باب حجره تشکیل شده، همچنین ۳ کاروانسرای احمدی، روغنی و گمرک در ضلع شرقی آن واقع شده اند که در آن نزدیکی ها بازار ترمه فروشان را نیز خواهید یافت. بازار کلاه دوزان در گذشته مختص به فروش و تولید کلاه بوده اما اکنون کالاهای بسیار گوناگونی در آن به فروش می رسد.
یکی از مهمترین ویژگی های کلاه دوزان نزدیکی آن به بازار نو و دروازه اصفهان بوده که محل تجمع و گذرگاه مردم عادی،عشایر و افراد آبادی های نزدیک شیراز است، این ویژگی باعث شده که این راسته در مقایسه با دیگر بخش های بازار پذیرای مردمان بومی بیشتری باشد.
بازار نو هم از دروازه اصفهان آغاز می شود و تا چهار راهی که کاروانسرای گمرک در ضلع جنوب شرقی آن واقع شده، ادامه می یابد. بازار نو بسیار طویل بوده و کالاهای متفاوتی در آن به فروش می رسد. بازار نو توسط میرزا یوسف اشرفی مازندرانی یکی از وزرای ایالت فارس در دوره قاجار، بنا گردیده. وی با ساخت این بازار و اتصال آن به راسته شمالی بازار وکیل باعث توسعه این مجموعه شد.

۳) چهار سوق بازار وکیل
تقاطع راسته های اصلی شرقی -غربی و شمالی-جنوبی چهارسوق بزرگ بازار را تشکیل می دهد. در مورد زیبایی های بکار گرفته شده در تزیین این مکان پیشتر توضیحاتی دادیم در گذشته نیز در مرکز چهارسوق حوض بزرگ مرمری قرار داشت که اکنون از بین رفته است. آب این حوض از آبراهی که از زیر بازار ترکش دوزان عبور می کرده تامین می گشت و به دلیل بالا آمدن کف بازار که پیش تر توضیح دادیم تخریب شد.
در غرب چهار سوق راسته ترکش دوزان قرار دارد که از ۱۱ طاق و ۲۲ حجره تشکیل شده و مرکز فروش انواع دست بافت و زیر انداز می باشد.
اگر از چهارسوق به سمت شرق حرکت کنید به راسته خواهید رسید که علاقه بندان نام دارد. این بازار از ۱۹ طاق و ۳۸ باب حجره تشکیل شده و در گذشته محل فروش و تولید انواع نخ، روبان، نوار ابریشمی و از این دست کالا ها بوده که اکنون خبری از این نوع کالاها و کارگاه های تولید آن نیست و به جای آن ها قالی فروشان و عطاری ها مشغول به کارند.
راسته جنوبی بازار وکیل، راسته “بزازان” نام دارد و از چهار سوق آغاز می شود و به گوشه جنوبی سرای مشیر ختم می گردد. کلمه بزاز به معنی پارچه فروش است در این بخش می توانید بهترین پارچه ها را بیابید.
شواهد در #بازار های سنتی ایران نشان می دهد که معمولا محوری ترین و بهترین بخش های بازار به فروشندگان قماش و منسوجات تعلق می گرفت و در گذشته از این بخش می توانستیم به وضعیت رفاه و ثروت مردم شهر پی ببریم.
در میانه بازار بزازان در ضلع غربی آن راسته بازاری وجود دارد که به بازار شمشیرگران مشهور است، در دو سوی این بازار ۲۲ باب حجره قرار دارد. در قدیم انواع سلاح های سرد در این بخش ساخته و پرداخته می شد اما امروزه بیشتر دست بافته های عشایر را خواهید یافت.
نکته ای که بازار شمشیرگران را ویژه می کند همجواری آن با ورودی #مسجد وکیل است که سبب شده این راسته محل دسترسی بازاریان به مسجد باشد.